Zeaksantyna, E161h – organiczny związek chemiczny z grupy ksantofili. Jest jednym z dwóch karotenoidów, znajdujących się w siatkówce oka
Co to jest zeaksantyna? To związek organiczny, który spełnia kilka bardzo istotnych funkcji w ludzkim organizmie. Bez niego niemożliwe byłoby wyraźne widzenie. Naturalnie występuje jedynie w roślinach. Jest bardzo podobna w działaniu i budowie do luteiny, której jest izomerem (bliźniaczym związkiem chemicznym).
Zeaksantyna należy do ksantofili, a więc substancji pochodzących z roślin, które odpowiadają za barwienie kwiatów, owoców czy warzyw. Zeaksantyna i luteina znajdują się w siatkówce oka. Obszarem, w którym daje się dostrzec największe ich zagęszczenie, jest plamka żółta. Dlatego też zeaksantynę nazywa się karotenoidem plamkowym. Plamka jest obszarem, w którym występuje bardzo duża ilość fotoreceptorów (czopki, pręciki), które odpowiadają za prawidłowe i wyraźne widzenie. Zeaksantynę można również znaleźć, choć nie w takich ilościach jak w plamce żółtej, w soczewce oka.
Substancja ta, która występuje w ludzkim organizmie, ma dwa zadania. Po pierwsze: chronić oczy przed działaniem promieni ultrafioletowych (stanowi wtedy swego rodzaju filtr). Po drugie: działać przeciwutleniająco (zeaksantyna jako przeciwutleniacz). Co to w praktyce oznacza?
W siatkówce oka zachodzi wiele procesów metabolicznych. Związane są między innymi z pracą fotoreceptorów, a ich działanie wiąże się niestety z produkcją dużych ilości wolnych rodników. Wolne rodniki powstają również wtedy, kiedy siatkówka jest wystawiona na działanie promieniowania ultrafioletowego, a to z tego powodu, że ekspozycja siatkówki na światło zwiększa stres oksydacyjny. Fotoreceptory są komórkami, w których składzie znajduje się wielonienasycone kwasy tłuszczowe. Z tego względu są komórkami narażonymi w wysokim stopniu na niszczące działanie reaktywnych form tlenu.
Właściwości zeaksantyny (ze względu na to, że jest silnym antyoksydantem) polegają na wychwytywaniu i niszczeniu wolnych rodników tlenowych. Żółta barwa zeaksantyny sprawia, że może ona absorbować najbardziej szkodliwe dla oka wysokoenergetyczne fale światła niebieskiego. Jego intensywność zmniejsza się wtedy o kilkadziesiąt procent (czasem nawet 90 procent!). Co to wszystko oznacza? Działanie zeaksantyny sprawia, że jest ona naturalnym filtrem dla oczu, który chroni je przed promieniowaniem UVA, UVB i UVC.
